معرفی امامزاده عبدالله و چشمه

روستای آیینه‌ ورزان که به «آئین‌ورزان» و «عینه‌ورزان» نیز معروف است ، در کیلومتر ۷۰ جاده تهران به فیروزکوه (۱۷ کیلومتر بعد از دو راهی که به شهردماوند منتهی می‌شود) و به فاصله چهار کیلومتر از جاده اصلی و در سمت شمال جاده روستایی بر دامنه کوه زرین قرار گرفته است . حد جنوبی کوه زرین را دره کم‌عمقی شکل می‌دهد که معبر کنونی جاده تهران به فیروزکوه است .

آب و هوای این منطقه سرد است و لهجه اهالی آن فارسی تاتی است . منبع تأمین آب روستا چشمه سار و محصولات عمده آن غلات ، سیب‌زمینی ، لوبیا و بنشن است . حرفه سنتی رایج در این روستا منبت‌کاری است و اگر در کوچه‌های این روستا قدم بزنید ، به احتمال زیاد مغازه‌ هایی را خواهید دید که صدای ضربه دست استادکاران از آن‌ها شنیده می‌شود .

بافت مسکونی روستا در شمال و بر پستی و بلندی دامنه‌های کوه قرار گرفته و مزارع و باغات در سمت جنوب روستا و در کوهپایه قرار دارند . محوطه امامزاده عبدالله در داخل بافت متراکم مسکونی روستا قرار گرفته است . ضلع جنوبی محوطه به گذری راه دارد و در شمال ، غرب و شرق خانه‌های محقر روستایی امامزاده را احاطه کرده‌اند . بنای امامزاده عبدالله آیینه‌ورزان که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده ، در اواخر دوره مغول به دست معماری ناشناس ساخته شده است .

محوطه مستطیل شکل امامزاده جهت شرقی ، غربی دارد و قسمت‌های زیر را در خود جای داده است :

  • بقعه در میانه جبه شمالی محوطه
  • رواق در شرق بقعه
  • ایوان در شرق رواق
  • حسینیه در گوشه شمال شرقی محوطه
  • سرچشمه در فضای سرپوشیده حد شمالی رواق
  • چشمه در گوشه جنوب شرقی محوطه
  • درخت چنار کهنسال در کنار رواق و ایوان

این بنا برجی است آرامگاهی که از داخل و خارج پلانی هشت ضلعی دارد و دارای گنبدی مخروطی است ، درب قدیمی بقعه که از چوب ساخته شده و ارزش فراوانی دارد، هم‌اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود . این درب منبت‌کاری شده متعلق به دوره صفویه است و کتیبه‌ هایی به خط ثلث و نسخ بر روی آن نقش بسته است .

درخت چنار کهنسالی که عمرش ۶۰۰ تا ۷۰۰ سال برآورد می‌شود ، جلوی ورودی حیاط امامزاده قد برافراشته و فضایی دلنشین را برای بازدیدکنندگان مهیا کرده است .

بنا با یک ورودی کم‌ عرض و کوتاه و به‌واسطه دو پله به رواق مستطیلی شکلی که جهت شمالی – جنوبی دارد ، متصل می‌شود . در سمت شمال رواق و در فاصله ۲ متری از برج ، سرچشمه جوشانی قرار دارد . تراز سطح آب از کف به میزان یک و نیم متر پایین‌تر و در داخل گودالی که در دل سنگ حفر شده قرار گرفته است .

کف این بخش از بنا ، چند پله از کف رواق بالاتر قرار گرفته و فضای کوچک پیرامون آن با کاستن از بستر سنگی کوه به‌صورت فضایی با شکل هندسی نامنظم تنظیم شده است .

آب چشمه پس از عبور از زیر کف رواق ، در گوشه جنوب شرقی محوطه از زیرزمین خارج شده و در داخل حوضچه آبی جاری می‌شود .

در سمت شرق رواق ایوانی با طرح مربع قرار گرفته که محل ورود به بنا بوده و پوشش آن از ملحقات اخیر است .

سطح کف ایوان گودتر از کف محوطه است و به‌وسیله سه پله با محوطه بیرونی مرتبط می‌شود . کف رواق یک پله از کف ایوان گودتر است و تراز کف داخل بقعه دو پله بالاتر از کف ایوان قرار گرفته است .

مصالح به کار رفته در ساختمان بقعه در رواق ، پی پایه‌ها و پوشش‌ها تماما از سنگ قلوه با ملات گچ ، آهک و زاغ است .

عامل اصلی تزیین‌کننده داخل بنا در ایوان و رواق ، اندود گچ سفید رنگ و ساده‌ای است . آزاره کاشی لاجوردی خشتی و نقش‌دار با زمینه سفید که در داخل بقعه وجود دارد ، مربوط به تغییرات صورت گرفته در اوایل دوره قاجار است ، در داخل رواق نیز کاشی‌های خشتی ساده فیروزه‌ای رنگی سطح نمای آزاره را تزیین کرده‌اند .

این امامزاده پنج ضریح دارد که در دوران‌های مختلف ساخته شده‌اند ، قدیمی‌ترین تاریخی که روی ضریح‌ها حک شده ۷۳۰ هجری قمری است ، این تاریخ را می‌توان حداقل قدمت بنای امامزاده فرض کرد .

این امامزاده پنج ضریح دارد که در دوران‌های مختلف ساخته شده‌اند ، قدیمی‌ترین تاریخی که روی ضریح‌ها حک شده ۷۳۰ هجری قمری است .

اولین ضریح از جنس چوبی است و نقشی روی آن دیده نمی‌شود ، بر حاشیه آن عباراتی با مرکب سیاه بر زمینه چوب خطاطی شده است . این ضریح در تعمیراتی که در دوره قاجار انجام گرفته ، روی ضریح پیشین قرار داده شده است .

دومین ضریح ، چوبی و منبت‌کاری شده که در حواشی آن سوره فتح به خط ثلث حک شده است .

سومین ضریح از جنس چوب ساخته شده و به فاصله کمی از ضریح دوم و در داخل آن قرار گرفته ، در حاشیه بالایی و جانبی آن کتیبه‌ای در یک ردیف به خطر ثلث نقر شده است .

چهارمین ضریح با نقش گره زیتت شده و داخل کادرهای منظم هندسی آن نقوش گل و بوته و اسلیمی نقر شده است ، و کتیبه‌ای ندارد .

پنجمین ضریح با فاصله پانزده سانتی‌متر از ضریح قبلی قرار گرفته و در حقیقت قدیمی‌ترین ضریح بنا به‌شمار می‌آید . بر روی سطحش کتیبه‌ای به خط تعلیق به صورت برجسته نقش بسته است ، نقوش تزیینی گل و برگ جاهای خالی متن را پر کرده‌اند .

گفته می‌شود شخص مدفون در این بقعه امامزاد عبدالله فرزند امام جعفر صادق و برادر اسماعیل است که فرقه اسماعیلیه قائل به امامت وی شدند ، این امامزاده به عبدالله افتح نیز مشهور است که پس از شهادت امام رضا از موطن خود در قزوین به دماوند رهسپار می‌شود و همانجا به دست عمال مامون، خلیفه عباسی کشته می‌شود .

در شرق امامزاده بنایی به صورت کفش‌کن و نمازخانه ساخته شده که به دوران صفوی باز می‌گردد و با کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ آراسته شده است .

گالری تصاویر

چشمه روستا

فهرست